Alles moet weg

Is stelen en plunderen de toekomst? In zijn nieuwste ‘levende installatie’ onderzoekt Dries Verhoeven winkeldiefstal. De laat-kapitalistische mens probeert te overleven in een systeem dat haar glans heeft verloren, zonder zicht op een alternatief. Alles moet weg, maar ten gunste van wat? In een tijd waarin we graag ons goede gedrag etaleren, richt Verhoeven zijn blik op het sociaal onwenselijke. Want hoe voorbeeldig zijn we als we ons onbespied wanen, bijvoorbeeld bij de zelfscankassa? Verhoeven ging in gesprek met meer en minder bemiddelde mensen die af en toe iets ‘vergeten’ te betalen, met dieven in detentie en met hen die diefstal beschouwen als een vorm van verzet. Hij nodigde de proletarische shoppers en zelfverklaarde Robin Hoods uit tot zelfonderzoek. Het resultaat is een grimmige verbeelding van de donkere dieptes van ons morele handelen. Sinds de introductie van zelfscankassa’s neemt winkeldiefstal toe. Dries Verhoeven zag het als aanleiding voor een onderzoek naar de morele fricties van onze laat-kapitalistische samenleving. Achter het onschuldige besluit om dat ene stukje gember ongescand de tas in te laten glijden, blijkt een maatschappelijke verandering schuil te gaan, een verschuiving van wat we als samenleving juist en geoorloofd achten.

Sinds de introductie van zelfscankassa’s neemt winkeldiefstal toe. Dries Verhoeven zag het als aanleiding voor een onderzoek naar de morele fricties van onze laat-kapitalistische samenleving. Achter het onschuldige besluit om dat ene stukje gember ongescand de tas in te laten glijden, blijkt een maatschappelijke verandering schuil te gaan, een verschuiving van wat we als samenleving juist en geoorloofd achten.

In het midden van de zaal staat een replica van een supermarktgang. Wij, de bezoekers, kunnen om de installatie heenlopen of vanachter de producten in de schappen de gang in gluren en een blik werpen op de vertwijfelde consument. Onze positie roept associaties op met die van surveillanten die het verdachte subject in de gaten houden. Maar is de winkeldief eigenlijk wel een crimineel, of zou hij ook onze redding kunnen zijn uit een systeem dat zijn beste tijd heeft gehad? Is de winkeldief een symptoom van een roofzuchtige wereld, of is zijn handelen een verdedigbare vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid? Zoals gebruikelijk bij de werken van Verhoeven blijft een eenduidig antwoord uit. Met radicale ‘levende installaties’ nodigt hij ons uit om schijnbaar onbeduidende aspecten van onze leefomgeving te ontleden. Hoe langer we kijken, des te complexer de situatie vaak wordt. Ongemak en contradictie zijn daarbij nooit ver weg. 

Verhoeven: ‘Sinds de kerk als morele autoriteit is verdwenen, is ons denken over goed en fout een stuk dubbelzinniger geworden. We spiegelen ons aan machthebbers wier handelen soms zelf dubieus is en opereren in een economisch systeem dat vooral de kapitaalkrachtigen bevoordeelt. Voor een groeiende groep mensen verklaart het een ‘diefstalletje om bestwil’. Ze zijn cynisch en niet te beroerd om de eigen beurs een handje te helpen, of ze zijn uitgesproken ideologisch gemotiveerd en vastberaden om het grootwinkelbedrijf de genadeklap toe te brengen. Maar denk niet dat die verandering zichtbaar plaatsvindt. Er bestaat een kleine groep millennials die bijvoorbeeld via TikTok tips uitwisselen, maar het gros van de winkeldieven loopt niet te koop met zijn gedrag. Hun modus operandi is de ‘vermoorde onschuld’, in lijn met hoe we tegenwoordig allemaal proberen deugdzaam over te komen. Voor de bühne zijn we fatsoenlijk en maatschappelijk bewust, maar als we ons onbespied wanen, zijn we soms net zo opportunistisch als het ons omringende systeem. Het fascineert me mateloos, die contradictie tussen wie we beweren te zijn en wie we werkelijk zijn.’

Credits
Concept: Dries Verhoeven
Performance: Isadora Tomasi, Rosie Sommers
Bewegingsmateriaal ontwikkeld: i.s.m. De performers, Annica Muller
Dramaturgie: Hellan Godee en Miguel Melgares
Geluidsontwerp: Isadora Tomasi
Geluidsmontage: Peer Thielen
Regieassistentie: Didi Kreike
Decorbouw: Niklas van Woerden
Ondertiteling: Casper Wortmann


Hoofd techniek: Roel Evenhuis
Zakelijk leiding: Lisanne Notermans, Ellen van Bunnik
Communicatie: Esra Merkel
Productie: Ellen van Bunnik (’n More), Jitske Weijand
Met dank aan: Yoni Vermeire, Dirk Verhoeven, Jana Jacuka, Titus Duitshof, Karl Klomp, Rob’s Prop Shop, Ellis Kat (Nieuw Dakota)
Mede mogelijk gemaakt door: Fonds Podiumkunsten, Gemeente Utrecht

AGENDA

do. 24 oktober

16.00 - 22.00 uur

Dries Verhoeven

vr. 25 oktober

16.00 - 22.00 uur

Dries Verhoeven

za. 26 oktober

12.00 - 18.00 uur

Dries Verhoeven

zo. 27 oktober

12.00 - 18.00 uur

Dries Verhoeven

do. 31 oktober

16.00 - 22.00 uur

Dries Verhoeven

vr. 1 november

16.00 - 22.00 uur

Dries Verhoeven

za. 2 november

12.00 - 18.00 uur

Dries Verhoeven

zo. 3 november

12.00 - 18.00 uur

Dries Verhoeven